Trong chăn nuôi lợn nái sinh sản, việc tự tuyển chọn và gây giống đàn lợn cái hậu bị đã trở nên phổ biến. Tuy nhiên, nhiều hộ chăn nuôi, đặc biệt là những hộ nuôi nái lai và nái ngoại, gặp phải tình trạng lợn hậu bị đến tuổi động dục mà chậm lên giống. Điều này gây ra không ít lo lắng và ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế. Vậy lợn hậu bị là gì và đâu là nguyên nhân khiến chúng chậm động dục?
Lợn hậu bị là những con lợn cái được tuyển chọn để làm giống ngay từ khi cai sữa mẹ. Chúng phải trải qua quá trình tuyển chọn khắt khe với nhiều tiêu chí đánh giá gắt gao bởi vì những con nái hậu bị này sẽ ảnh hưởng trực tiếp tới hiệu quả kinh tế chăn nuôi sau này.
Thông thường, lợn nái nội bắt đầu động dục lúc 4-5 tháng tuổi, khi đạt khối lượng 40-50 kg. Lợn lai động dục lần đầu khoảng 5,5-6 tháng tuổi, khi đạt khối lượng 70-75 kg. Lợn ngoại động dục muộn hơn, vào lúc 6-7 tháng tuổi, khi đạt khối lượng 85-100 kg. Nếu lợn hậu bị ở độ tuổi và cân nặng này hoặc cao hơn nhưng chưa động dục thì được coi là chậm động dục.
Nguyên nhân nào dẫn đến hiện tượng lợn hậu bị chậm động dục?
Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến hiện tượng lợn cái hậu bị chậm động dục, có thể kể đến như:
1. Chọn giống ban đầu chưa tốt: Việc chưa chọn được đàn con từ lợn mẹ có thành tích sinh sản cao, chưa chọn kỹ con cái thông qua đánh giá ngoại hình thể chất… dẫn đến nhiều lợn cái không đạt yêu cầu gây nái nhưng vẫn được giữ lại nuôi hậu bị.
2. Chế độ nuôi dưỡng, chăm sóc chưa phù hợp:
Khẩu phần ăn: Nhiều người chăn nuôi chưa thực hiện đúng quy trình chăm sóc, nuôi dưỡng lợn nái hậu bị theo từng giai đoạn và từng phẩm giống. Việc không thực hiện khẩu phần ăn theo định mức, sử dụng khẩu phần ăn tự do; nguồn thức ăn bị nấm mốc, khẩu phần thức ăn có giá trị dinh dưỡng thấp, không cân đối thành phần và giá trị dinh dưỡng đã ảnh hưởng đến quá trình sinh trưởng và gây ra xáo trộn về sinh lý sinh sản ở con vật. Đặc biệt, khi lợn hậu bị ở giai đoạn 50-90 kg, việc cho ăn lượng thức ăn nhiều, khẩu phần ăn nhiều chất bột, đường sẽ làm cho lợn béo quá, tích nhiều mỡ. Trong khi đó, nếu để thiếu protein và vitamin ADE sẽ làm cho buồng trứng chậm phát triển và làm chậm quá trình động dục.
Điều kiện môi trường chăn nuôi: Lợn hậu bị nuôi trong chuồng trại chật hẹp, không thông thoáng dẫn đến hạn chế việc đi lại vận động, sinh ra béo mập, cơ quan sinh dục kém phát triển. Tiểu khí hậu chuồng nuôi kém, bất lợi như: gặp thời tiết nắng nóng hoặc giá rét kéo dài tác động đến con vật dẫn đến rối loạn về sinh lý sinh sản.
3. Rối loạn hoocmon sinh sản: Đây cũng là một trong những nguyên nhân dẫn đến lợn hậu bị chậm lên giống.
Giải pháp nào để khắc phục tình trạng lợn hậu bị chậm động dục?
Để hạn chế việc lợn cái hậu bị chậm động dục, bà con cần lưu ý một số vấn đề sau:
1. Chọn lợn cái làm giống:
- Lựa chọn con giống: Nên chọn lợn giống từ đàn lợn mẹ có thành tích sinh sản cao như: Đẻ nhiều con/lứa, nhiều lứa/năm, có biểu hiện động dục rõ ràng, tỷ lệ phối giống đậu thai cao, tiết sữa tốt, nuôi con khéo,…
- Đánh giá ngoại hình, thể chất: Chọn những con khỏe mạnh; sinh trưởng phát triển tốt; tứ chi vững chắc, đi móng; ngoại hình cân đối; phần thân sau phát triển; số núm vú chẵn và lớn hơn 12 núm vú, khoảng cách giữa các núm vú thưa đều nhau, âm hộ phát triển bình thường, không dị tật…
2. Xây dựng khẩu phần ăn hợp lý:
- Đảm bảo dinh dưỡng: Khẩu phần ăn cho lợn hậu bị phải đảm bảo đầy đủ và cân đối hàm lượng dinh dưỡng bao gồm: Năng lượng, đạm, khoáng và vitamin, nhất là vitamin ADE.
- Nguồn thức ăn: Sử dụng thức ăn không bị nấm mốc, nhiễm độc tố, hóa chất.
- Điều chỉnh khẩu phần ăn theo giai đoạn:
- Giai đoạn 20-50kg thể trọng: Cho lợn ăn tự do đảm bảo cơ thể heo phát triển toàn diện về thể chất.
- Giai đoạn lợn > 50kg đến khi lên giống lần đầu: Khống chế khẩu phần ăn (cho ăn hạn chế ở mức từ 2 – 2,5 kg/con/ngày đối với nái lai, nái ngoại; 1,8 – 2 kg đối với nái nội) để lợn phát triển thể trạng một cách cân đối (không quá béo hoặc quá gầy).
- Bổ sung vitamin ADE: Ngoài việc bổ sung vitamin ADE bằng thức ăn xanh, thức ăn nảy mầm,… nên tiêm thêm ADE, Catosal sẽ giúp lợn cái phát triển và hoàn thiện cơ quan sinh sản cũng như việc tiết hooc môn sinh sản tốt hơn.
3. Chăm sóc, nuôi dưỡng:
- Tạo ra stress cho lợn: Cho lợn cái tiếp xúc với lợn đực giống ngày 2 lần vào lúc trời mát (30 phút/lần) hoặc cho lợn cái hậu bị ngửi mùi tinh dịch đực giống;
- Tăng cường vận động;
- Áp dụng phương pháp “bữa no, bữa đói”: Ngừng cung cấp thức ăn cho lợn từ 1 ngày (cho uống nước đầy đủ, thoải mái) sau đó lại tiếp tục cho ăn theo kiểu bữa no, bữa đói. Thông thường lợn nái sẽ lên giống sau 7 – 15 ngày sau khi gây stress.
4. Can thiệp bằng thuốc:
Nếu sau khi đã áp dụng các biện pháp trên mà lợn chưa lên giống, bà con nên can thiệp bằng cách tiêm Oestradiol 3 – 5ml/con; Vitamin ADE 5ml/con hoặc tiêm Han-Prost 1ml/con, Gona-Estrol 8ml/con đối với lợn trên 100kg, 4ml/con đối với lợn dưới 100kg. Thông thường 2 – 3 ngày sau khi tiêm lợn có biểu hiện động dục, khi lợn động dục chúng ta bỏ qua một chu kỳ đến chu kỳ động dục tiếp theo mới cho phối giống.
